Jeśli planujesz kupić pompę ciepła do basenu na sezon 2027, trafisz na rynek, który wygląda inaczej niż jeszcze dwa lata temu. Z oferty znikają modele z czynnikiem R32, a ich miejsce zajmują urządzenia na propan, czyli R290. Producenci coraz częściej podają też SCOP i klasę efektywności, a nie sam COP. Wyjaśniamy, skąd biorą się te zmiany i na co zwracać uwagę przy wyborze.
Jak działa basenowa pompa ciepła
Pompa ciepła nie wytwarza ciepła, tylko przenosi je z powietrza do wody. Wentylator przetłacza powietrze przez parownik, w którym krąży czynnik chłodniczy o bardzo niskiej temperaturze wrzenia. Czynnik odbiera ciepło z powietrza i odparowuje, nawet gdy na zewnątrz jest chłodno. Sprężarka spręża powstały gaz i podnosi w ten sposób jego temperaturę. Gorący czynnik oddaje ciepło wodzie basenowej w wymienniku, najczęściej tytanowym i odpornym na chlor i sól. Potem skrapla się, rozpręża w zaworze i wraca do parownika. To ten sam obieg co w klimatyzatorze, tyle że ciepło trafia do wody, a chłodzone jest powietrze.
Z tej zasady wynika najważniejsza cecha pompy. Im cieplejsze powietrze, tym mniej pracy wykonuje sprężarka i tym więcej ciepła dostajesz z każdej kilowatogodziny prądu. Pompa grzeje w dzień i w nocy, przy słońcu i przy zachmurzeniu, bo dla jej wydajności liczą się przede wszystkim temperatura i wilgotność powietrza.
COP: jak się go liczy i dlaczego bywa mylący
COP, czyli współczynnik efektywności, to stosunek mocy cieplnej oddanej do wody do mocy elektrycznej pobranej przez pompę. COP równy 5 oznacza, że z 1 kW prądu urządzenie oddaje do basenu 5 kW ciepła. COP zawsze dotyczy jednak konkretnych warunków pomiaru. Norma EN 17645, przygotowana dla basenów prywatnych, opisuje trzy takie punkty: powietrze o temperaturze 26 °C i wilgotności 80%, powietrze o temperaturze 15 °C i wilgotności 70% oraz powietrze o temperaturze 7 °C i wilgotności 90%. We wszystkich trzech woda ma 26 °C.
Najwyższe liczby w katalogach pochodzą zwykle z pomiaru przy 26 °C. W pompach inwerterowych mierzy się je dodatkowo przy minimalnej prędkości sprężarki. COP przekracza wtedy często 10, ale przy 15 °C ta sama pompa osiąga wartość wyraźnie niższą. Porównując urządzenia, sprawdzaj więc, w jakich warunkach podano COP. Moc pompy najlepiej odczytywać dla warunków umiarkowanych, czyli 15 °C, bo te najlepiej oddają polską wiosnę i wrzesień.
SCOP, czyli efektywność w całym sezonie
SCOP, czyli sezonowy współczynnik efektywności, pokazuje, ile ciepła pompa oddaje średnio w całym sezonie na każdą kilowatogodzinę prądu. Norma EN 17645 liczy go dla okresu od 1 maja do 30 września jako średnią ważoną z trzech wartości COP. COP zmierzony przy 7 °C wchodzi do wyniku z wagą 0,2, COP przy 15 °C z wagą 0,35, a COP przy 26 °C z wagą 0,45. Wagi odpowiadają temu, jak często pompa pracuje w danych warunkach w ciągu sezonu. Dzięki temu jeden wysoki wynik zmierzony w upale nie zawyża oceny całego urządzenia. Na podstawie SCOP pompa dostaje klasę od A do F. Klasa A oznacza SCOP co najmniej 7, klasa B od 6 do 7, a klasa C od 4 do 6.
Na razie stosowanie tej normy jest dobrowolne. Najszerzej przyjęła się we Francji, gdzie z inicjatywy branży basenowej powstała, a wielu producentów podaje już SCOP i klasę efektywności w swoich katalogach. Można się spodziewać, że z czasem SCOP stanie się wymogiem. Jeśli trafi do przepisów unijnych, obejmie także Polskę. Dlatego już dziś warto pytać sprzedawcę o SCOP i klasę efektywności, a nie tylko o COP. Jak te wartości przekładają się na dobór urządzenia i koszty ogrzewania, wyjaśniamy w poradniku Jak dobrać moc pompy ciepła do basenu.
Od 2027 roku koniec R32 w nowych pompach
Najważniejsza zmiana wynika z unijnego rozporządzenia (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych. Od 1 stycznia 2027 roku nie wolno wprowadzać do obrotu urządzeń monoblokowych, czyli z fabrycznie zamkniętym obiegiem chłodniczym, o mocy do 50 kW, jeśli zawierają gaz fluorowany o współczynniku ocieplenia globalnego (GWP) równym 150 lub wyższym. Basenowe pompy ciepła są niemal zawsze monoblokami. Dotychczas najpopularniejszy w nich czynnik R32 ma GWP 675. Przepis dopuszcza wyjątek tylko wtedy, gdy wymagają tego względy bezpieczeństwa w miejscu instalacji. W urządzeniach do 12 kW kolejny krok nastąpi w 2032 roku, kiedy znikną z nich wszystkie gazy fluorowane. Większe pompy, powyżej 50 kW, stosowane na obiektach publicznych, obejmie limit GWP 150 od 2030 roku.
Zakaz dotyczy wprowadzania nowych urządzeń do obrotu. Pompa z R32, która już stoi przy twoim basenie, może dalej pracować i być serwisowana. Urządzenia wprowadzone do obrotu przed tą datą można też nadal sprzedawać i montować, dopóki są dostępne.
R290: propan w pompie ciepła
Następcą R32 w basenowych pompach ciepła jest R290, czyli propan. Ma GWP równy 3, dobre właściwości termodynamiczne i wydajnie pracuje także przy niższych temperaturach powietrza. Jest jednak gazem palnym (klasa bezpieczeństwa A3) i jest cięższy od powietrza, więc przy nieszczelności gromadzi się nisko przy ziemi. Wymagania bezpieczeństwa dla takich urządzeń opisuje norma EN IEC 60335-2-40. Jej nowe wydania stopniowo dopuszczają R290 w kolejnych rodzajach urządzeń.
W praktyce montaż wymaga większej staranności. Pompę z R290 ustawia się na zewnątrz, w odpowiedniej odległości od okien piwnicznych, studzienek, kratek odpływowych i wejść do pomieszczeń technicznych poniżej poziomu terenu. Strefę ochronną wokół urządzenia podaje producent w instrukcji. To szczególnie ważne przy basenach, których maszynownia jest w piwnicy albo w zagłębieniu terenu, bo tam ulatniający się gaz mógłby się zbierać. Obieg chłodniczy powinien serwisować technik przeszkolony w pracy z palnymi czynnikami.
Na co zwrócić uwagę przy zakupie
Kupując pompę ciepła do basenu w 2027 roku, najlepiej wybrać model z R290, z podanym SCOP i klasą efektywności według EN 17645. COP traktuj jako informację pomocniczą i zawsze sprawdzaj, w jakich warunkach go zmierzono. Przed montażem ustal z instalatorem, gdzie stanie pompa, tak aby zachować strefę ochronną wskazaną przez producenta. Niezależnie od wybranej pompy największe oszczędności daje przykrycie basenu, bo ogranicza straty ciepła przez parowanie.
Źródła: Komisja Europejska, Stationary air conditioning and heat pumps (rozporządzenie (UE) 2024/573); AFNOR, NF EN 17645; EuroSpaPoolNews, How to evaluate pool heat pump energy efficiency: understanding COP and SCOP.
