Chlorowanie szokowe działa trochę jak generalne sprzątanie po dużej imprezie. Na co dzień chlor pracuje w niewielkim stężeniu i na bieżąco radzi sobie z tym, co trafia do wody. Kiedy jednak zanieczyszczeń przybywa szybciej, niż chlor nadąża je usuwać, trzeba na krótko podnieść jego poziom kilka razy ponad normę. Tak właśnie wygląda chlorowanie szokowe, nazywane też superchlorowaniem.
Zabieg ma inną rolę w ogrodowym basenie, a inną na pływalni publicznej. Dlatego opisujemy oba przypadki osobno.
Po co szokować wodę?
Wysoka dawka chloru niszczy bakterie, glony i resztki organiczne, z którymi zwykła dawka już sobie nie radzi. Rozkłada też chlor związany, czyli chlor zużyty na reakcje z potem, moczem i kosmetykami, który przestał dezynfekować wodę. Po dobrze przeprowadzonym szoku woda znów jest klarowna, a chlor wolny może normalnie pracować.
Chlorowanie szokowe w basenie prywatnym
Kiedy? Specjaliści z portalu chemiabasenowa.pl zalecają robić to profilaktycznie co 7 do 14 dni. Dodatkowo szokujemy zawsze wtedy, gdy woda wyraźnie się pogarsza: mętnieje, robi się zielonkawa, na ścianach pojawia się śliski nalot albo chlor przestaje działać. W upały, przy mocnym słońcu i dużej liczbie kąpiących się, zabieg może być potrzebny częściej.
Najpierw pH. Chlor działa najlepiej, gdy pH wynosi około 7,0. Przy pH 8 jego skuteczność jest mocno ograniczona, więc szok bez wcześniejszej korekty pH to w dużej mierze zmarnowany środek. Więcej na ten temat piszemy w tekście Czy trzeba regulować pH wody w basenie?.
Wieczorem, nie w pełnym słońcu. Promieniowanie UV szybko rozkłada chlor, dlatego środek najlepiej dodać wieczorem, po ostatniej kąpieli. Przez kolejną dobę filtracja powinna pracować bez przerwy.
Jaka dawka? Zwykle od trzech do pięciu razy więcej niż standardowa dawka, tak aby chlor wolny wzrósł do około 2 do 5 mg/l. Do szoku używa się chloru szybko rozpuszczalnego: granulatu, proszku, małych tabletek albo chloru w płynie (podchlorynu sodu). Dla orientacji: przy płynnym chlorze to około 1 litra na 10 m³ wody. Zawsze jednak ważniejsza jest etykieta konkretnego preparatu.
Kiedy można wrócić do wody? Najwyższy poziom chloru utrzymuje się zwykle przez 24 do 48 godzin, a potem stopniowo spada. Odczekaj co najmniej kilka godzin i wejdź do wody dopiero wtedy, gdy test pokaże, że chlor wrócił do poziomu roboczego. Nie oceniaj tego po zapachu ani po wyglądzie wody, zwłaszcza jeśli kąpać się będą dzieci.
Uwaga na tabletki ze stabilizatorem. Jeśli przez cały sezon stosujesz wolno rozpuszczalne tabletki chlorowe, w wodzie gromadzi się stabilizator (kwas cyjanurowy). Jego nadmiar sprawia, że nawet duża dawka chloru działa słabo. Do szoku wybieraj więc preparaty bez stabilizatora, a o tym, jak rozpoznać ten problem, piszemy w tekście Przestabilizowana woda w basenie.
A jeśli używasz aktywnego tlenu? Wtedy też warto co 7 do 14 dni zrobić szok chlorowy. W wodzie cieplejszej niż 28°C aktywny tlen działa łagodniej niż chlor, więc okresowe chlorowanie pomaga utrzymać wodę w dobrej kondycji.
Chlorowanie szokowe na pływalni publicznej
Na pływalni publicznej chlorowanie szokowe jest normalnym narzędziem eksploatacyjnym, a nie tylko reakcją na awarię. Najczęściej sięga się po nie z kilku powodów:
- Rosnący chlor związany, który zbliża się do dopuszczalnych 0,3 mg/l i nie spada mimo prawidłowej pracy instalacji.
- Duże obciążenie basenu, na przykład po weekendzie, zawodach, zajęciach szkolnych albo okresie wzmożonej frekwencji, kiedy w wodzie i w filtrach gromadzi się dużo materii organicznej.
- Pogorszenie jakości wody: spadek potencjału redoks, mętnienie wody albo niezadowalające wyniki badań mikrobiologicznych.
- Ponowne uruchomienie basenu po przerwie technicznej, napełnieniu niecki lub pracach w instalacji.
- Incydenty higieniczne, takie jak zanieczyszczenie wody kałem lub wymiocinami. Wtedy obowiązuje osobna, ściśle określona procedura.
W czasie pracy obiektu chlor wolny musi mieścić się w przedziale od 0,3 do 0,6 mg/l, dlatego chlorowanie szokowe przeprowadza się wyłącznie przy zamkniętej niecce, najczęściej w nocy po zakończeniu pracy pływalni.
Dawka ma tu kluczowe znaczenie. Celem jest nie tylko rozłożenie chloramin i zanieczyszczeń, ale też takie dobranie ilości chloru, aby rano, przed otwarciem, stężenie samo spadło do wartości dopuszczalnych. Zbyt mała dawka nie przekroczy punktu przełamania i zabieg nic nie da. Zbyt duża sprawi, że rano chlor wolny będzie za wysoki. Wtedy trzeba go neutralizować albo opóźnić otwarcie basenu. Doświadczony technolog dobiera więc dawkę na podstawie aktualnego chloru związanego, objętości wody i tego, jak szybko chlor spada na danym obiekcie.
Kolejność działań wpływa na skuteczność. Częstą praktyką jest najpierw dokładne płukanie filtrów, potem uzupełnienie wody świeżą, a dopiero na końcu chlorowanie szokowe. Płukanie usuwa ze złoża nagromadzone zanieczyszczenia, a świeża woda rozcieńcza to, co zostało w obiegu. Dzięki temu chlor nie zużywa się na zanieczyszczenia, które można było usunąć mechanicznie, i ta sama dawka działa znacznie skuteczniej.
Kontrola przed wpuszczeniem kąpiących się jest obowiązkowa. Zanim basen zostanie otwarty, trzeba zmierzyć co najmniej chlor wolny, chlor związany i pH, a wyniki porównać z wartościami dopuszczalnymi i zapisać w dzienniku. Wskazania automatyki warto przy tym sprawdzić ręcznym pomiarem fotometrem. Dopiero gdy wszystkie parametry mieszczą się w normie, niecka może wrócić do użytku.
Szczególnym przypadkiem są incydenty higieniczne. W Niemczech, zgodnie z zaleceniami Federalnego Urzędu Środowiska, niecka jest wtedy natychmiast zamykana, filtry się płucze, a chlor wolny utrzymuje się na poziomie 10 mg/l przez co najmniej dwie godziny. Przed otwarciem wymagane jest badanie mikrobiologiczne. Taką procedurę warto mieć przygotowaną z wyprzedzeniem.
Chlorowanie szokowe pomaga doraźnie, ale nie zastąpi dobrze dobranej technologii uzdatniania. O metodach, które na stałe obniżają chlor związany na basenach krytych, piszemy w tekście Jak obniżyć chlor związany w basenie krytym?.
